بررسی تطبیقی اندیشه تساهل از نگاه مولوی و جان لاک

نوع مقاله : مقاله پژوهشی اصیل (Original Article)

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی،دانشگاه ایلام

2 دانشیار گروه فلسفه، دانشکده الهیات و فلسفه دانشگاه ایلام

3 کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی، دبیر آموزش و پرورش

10.22080/jepr.2025.29056.1275

چکیده

اندیشه‌ی ‌تساهل را باید از دستاوردهای ‌ارزشمند ‌تفکر ‌بشری دانست که همواره در طول ‌تاریخ‌ حیات و تمدن ‌بشر از مقتضیات‌ هر دوره‌ای بوده‌است. در این میان سهم ‌اندیشمندان، فیلسوفان، شاعران و عارفان در ترویج ‌این اندیشه‌‌ حیات ‌بخش از جایگاه ‌برجسته‌ای برخوردار بوده‌است. در مشرق زمین مولوی عارف و شاعر ‌بلند آوازه‌ی‌ ایرانی با دیدگاهی‌ عرفانی به این موضوع می‌نگرد و جان ‌لاک- فیلسوف ‌انگلیسی که در مغرب زمین به پدر ‌تساهل معروف است- نگاهی ‌فیلسوفانه به تساهل دارد. با مطالعه و تحقیق در اندیشه‌ی‌ مولوی وجان ‌لاک به وجود ‌شباهت‌ها و تفاوت‌های دیدگاه‌ آنان در زمینه ‌تساهل پی‌خواهیم برد شباهت ‌اندیشه‌ی ‌آنان در مسائلی چون؛ بی‌انتها ‌بودن‌ حقیقت، ظرفیت‌ کم‌ انسان‌ها در شناخت، تنوع و تکثر‌ اندیشه‌ها و عقاید، اختیار و مسائلی‌ دیگر است، تفاوت‌ عمده آن‌دو در دیدگاه ‌خداشناسی نمودیافته به گونه‌ای که مولوی با نگاهی ‌عرفانی بدان نگریسته و جان ‌لاک با دیدگاهی‌ عقل‌گرایانه و فلسفی؛ مسئله‌ی ‌آزادی از دیگر موارد‌ مطرح شده در اندیشه‌ی ‌آنان است با وجود آن‌که هر دو به آزادی‌ عقیده اعتقاد دارند اما تفاوت آن‌دو در این است که نگاه ‌مولوی معطوف به آزادی‌درونی است و جان ‌لاک بیشتر به آزادی ‌بیرونی توجه دارد. این مقاله برآن است تا به روش توصیفی_ تحلیلی و با ذکر‌ نمونه‌هایی به بررسی و تطبیق ‌اندیشه‌ی ‌مولوی و جان‌ لاک در موضوع ‌تساهل و تسامح بپردازد

کلیدواژه‌ها

موضوعات


-قرآن کریم(1389)؛ ترجمه مهدی الهی قمشه‌ای، تهران، گلبان، چ نهم
- معین، محمد(1378)؛ فرهنگ فارسی، تهران، هنر
- مولوی،جلاالدین(1381)؛ فیه ما فیه، تهران، امیر کبیر، چاپ نهم 
___________(1383)؛ مثنوی معنوی، تهران، نیل، چاپ دوم
-ایرانمش، زهرا(۱۴۰۱)؛ «بررسی تطبیقی باور به آزادی انسان در اندیشه‌های ویلیام بلیک و مولانا»، فصلنامه علمی جستارنامه ادبیات تطبیقی، سال ششم، شماره بیست و یک.
-برادران، شکوه(1394)؛ «بررسی مفهوم نسبیت در مثنوی معنوی و تمثیل‌های مربوط به آن»، فصلنامه‌ی تحقیقاتی تعلیمی و غنایی زبان و ادبیات فارسی، شماره پیاپی بیست و ششم، صص 87-110.
-بهرام فر، محمد و حسن روشان(۱۳۹۸)؛ «بررسی تطبیقی مفهوم آزادی در اندیشه مولانا ومکتب اومانیسم»، فصلنامه علمی پژوهشی، دوره ۷، شماره ۴، ص 161-200.
-زرین کوب، عبد الحسین(1380)؛ بحر در کوزه، تهران، چاپ نهم، مهارت
__________(1377)؛ پله پله تا ملاقات خدا، تهران، علمی، چاپ بیست و ششم
-پولن، رمون(۱۳۸۰)؛ «حقیقت‌ها و آزادی»، ترجمه عباس باقری، تهران، نشر نی.
-خاتمی، احمد و مرتضی هادیان(۱۳۹۴)؛ «بررسی منشا و ویژگی‌های تساهل عرفانی در مثنوی معنوی»، فصلنامه علمی تخصصی گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد واحد نجف آباد، سال پنجم، شماره هفدهم، ص 59-72.
-راسل، برتراندراسل(۱۳۴۰)؛ «تاریخ فلسفه غرب»، ترجمه نجف دریابندری، تهران، ناشر فارسی.
زمانی،کریم(1401)؛ «شرح جامع مثنوی معنوی»، تهران، اطلاعات، نوبت چاپ ۲۷.
__________(۱۳۸۳)، «میناگر عشق»، تهران، غزال، چاپ دوم.
-سپهسالار، فریدون(1325)؛ «رساله در مناقب خداوندگار»، سعید نفیسی، تهران، اقبال.
-سیمیاری، محمدتقی و همکاران(1400)؛ «واکاوی مولفه‌های صلح در سبک مولانا براساس مثنوی»، نشریه علمی سبک‌شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب) دوره 14،  شماره پیاپی 69، صص 35-17.
-فلاح، مرتضی(۱۳۸۷)؛ «رواداری، گذشت و بردباری در مثنوی معنوی»، مجله دانشکده علوم انسانی دانشگاه سمنان، شماره ۲۵.
-لاریجانی، مریم(بی تا)؛ «رضایت یا قرار داد»، فصلنامه علمی پژوهی، سال نهم، شماره چهارم.
لاک،جان(1380)؛ «جستاری در فهم بشر»، ترجمه رضا شفق‌زاده، تهران، شفیعی.
__________(۱۳۷۷)؛ «نامه‌ای در باب تساهل»، ترجمه کریم شیرزادگلشاهی، تهران، نشرنی.
-نصیری، بهرام و محمدرضا حاجی اسماعیلی(۱۴۰۱)، «بررسی تطبیقی مفهوم تساهل و تسامح در اندیشه جان لاک و اندیشه اسلامی مبتنی بر قرآن، پژوهش دینی، شماره ۴۴.
-همایی، جلال‌الدین(۱۳۷۶)؛ «مولوی چه می‌گوید»، قم، ستاره، چاپ نهم.
-شجاع کیهانی، جعفر(1385)؛ تساهل در ادب فارسی ،مجله نامه فرهنگستان شماره 29 صص 70-87
-دهخدا، علی اکبر(1343)؛ لغت نامه، تهران، سروش
- راغب اسلامی، حسین بن محمد(1412 ﻫ . ق)؛ المفردات فی غریب القرآن، بیروت، دار القلم  
- فیروز آبادی، محمد بن یعقوب(1426 ﻫ .ق )؛ القاموس المحیط ، بیروت ، موسسه الرساله