تقابل دیدگاه در جامعه‌شناسی دین با تأکید بر دیدگاه‌های کارل مارکس، ماکس وبر و امیل دورکیم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی اصیل (Original Article)

نویسندگان

1 استادیار و عضو هیئت علمی گروه ادیان و عرفان تطبیقی دانشگاه شهرکرد، ایران، شهرکرد

2 کارشناسی ارشد ادیان و عرفان تطبیقی دانشگاه شهرکرد

10.22080/jepr.2025.29303.1281

چکیده

پژوهش حاضر که به روش کتابخانه‌ای، توصیفی- تحلیلی است، به دنبال دیالکتیک جامعه‌شناسانه دین است. همواره دین یکی از مباحث جدی جامعه‌شناسان بوده و دیدگاه‌ها و نگاه‌های متفاوتی به آن بوده است. این پژوهش دیدگاه سه جامعه‌شناس (کارل مارکس، ماکس وبر و امیل دورکیم) را پیرامون دین مورد بازاندیشی قرار داده است. کارل مارکس دین را هم مفهوم از خودبیگانگی و هم بیانگر جامعه طبقاتی دانسته و دین را عامل زروگویی طبقات بالای جامعه به زیردستان می‌داند. ماکس وبر علی‌رغم اینکه معتقد است دین به زندگی انسان‌ها معنا می‌دهد و به زندگی انسان در مقابل محرومیت‌ها و رنج‌ها معنا می‌بخشد اما، جوامع در دنیای امروزی از دین عبور کرده و به مفهومی به نام عقلانی‌سازی رسیده‌اند. امیل دورکیم، باور دارد دین عامل همبستگی و انسجام بین افراد جامعه است و از طرفی او خدا و جامعه را یکی می‌داند. بر این اساس، ما به دنبال بررسی اندیشه‌های دینی این سه اندیشمند در ساحت جامعه‌شناسی هستیم و در نهایت به اندیشه‌های تقابلی آنها پیرامون دین می‌پردازیم.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


باکینگام، ویل و دیگران (1402) کتاب فلسفه، ترجمه شهاب­الدین عباسی، تهران: نشر نخستین.
پارتریج، کریستوفر (1398) سیری در ادیان جهان، ترجمه عبدالعلی براتی، تهران: انتشارات ققنوس.
پالس، دانیل (1394) هفت نظریه در باب دین، ترجمه محمد عزیز بختیاری، قم: انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
دیلینی، تیم (1400) نظریه­های کلاسیک جامعه­شناسی، ترجمه بهرنگ صدیقی و وحید طلوعی، تهران: نشر نی.
راسل، برتراند (1388) تاریخ فلسفه غرب، ترجمه نجف دریا بندری، نشر الکترونیکی.
ریتزر، جورج (1400) نظریه­ جامعه­شناسی در دوران معاصر، ترجمه محسن ثلاثی، تهران: انتشارات علمی.
ریس، ویلیام (1400) فرهنگ فلسفه، ترجمه گروه مترجمان، تهران: انتشارات مؤسسه حکمت و فلسفه ایران.
سیدمن، استیون (1402) کشاکش آرا در جامعه­شناسی، ترجمه هادی جلیلی، تهران: نشر نی.
فیوشت، اینیر و رپستا پل (1397) جامعه­شناسی دین رویکردهای کلاسیک و معاصر، ترجمه اکبر احمدی، تهران: انتشارت تمدن علمی.
کوزر، لیوئیس (1392) زندگی و اندیشه بزرگان جامعه­شناسی، ترجمه محسن ثلاثی، تهران: انتشارات علمی.
گیدنز، آنتونی (1400) جامعه­شناسی، ترجمه منوچهر صبوری، تهران: نشر نی.
گیدنز، آنتونی (1399) جامعه­شناسی، ترجمه حسن چاوشیان، تهران: نشر نی.
لالمان، میشل (1401) تاریخ اندیشه­های جامعه­شناسی ج1 از آغاز تا ماکس وبر، ترجمه عبدالحسین نیک­گهر، تهران: نشر هرمس.
لسناف، مایکل. ایچ (1400) فیلسوفان سیاسی قرن بیستم، ترجمه خشایار دیهیمی، تهران: انتشارات ماهی.
همیلتون، ملکم (1394) جامعه­شناسی دین، ترجمه محسن ثلاثی، تهران: نشر ثالث.
وبر، ماکس (1397) جامعه­شناسی دین، ترجمه محسن ثلاثی، تهران: انتشارات ثالث.
وبر، ماکس 1(1400) مفاهیم اساسی در جامعه­شناسی، ترجمه احمد صدارتی، تهران: نشر مرکز.
وبر، ماکس 2(1400) اخلاق پروتستانی و روح سرمایه­داری، ترجمه عبدالکریم رشیدیان و پریسا منوچهری کاشانی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
وبر، ماکس 3(1400) دین، قدرت، جامعه، ترجمه احمد تدین، تهران: انتشارات هرمس.
مارکس، کارل (1401) نقد فلسفه حق هگل، ترجمه محمود عبادیان و حسن قاضی مرادی، تهران انتشارات اختران.
 
Durkheim, Emil (1953) Sociology and Philosophy (New York, The Free Press).
Durkheim, Emile (1915) The Elementary Forms of the Religious life. London: Allen and Unwin.
Durkheim, Emile (1950) The Rules of Sociological Method (New York, The Free Press).
Durkheim, Emile (1951) Suicid (New York, The Free Press).
Marx, Karl (1964) Selected Writing in Sociology and Social Philosophy Translated by T. B. Bottommore, (London McGraw-Hill).
Marx, Karl )n.d( The Poverty of Philosophym Chapter II.
Marx, Karl (1990) Capital: Volume I, translated by Ben Fowkes, Penguin Classics.
Weber, M (1965) The Sociology of Religion. London: Methuen.