تاملی در حقیقت حکمت از دیدگاه ملاصدرا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی اصیل (Original Article)

نویسندگان

1 گروه معارف اسلامی دانشگاه علوم پزشکی نیشابور

2 گروه معارف دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان

3 دانشیار دانشگاه قم

10.22080/jepr.2025.29394.1283

چکیده

حکمت درقرآن معادل خیرکثیر معرفی شده و اختصاص آن به اشخاص به اعطای خداوند است. ملاصدرا در بحث حقیقت حکمت به این ویژگی توجه می دهد اما تحصیل شرایط بهره مندی از آن را تابع ملزوماتی می داند. از نظر ملاصدرا، حکمت علم مصطلح نیست. برخورداری از شرایط اعطای آن بسیار سخت و طاقت فرسا بوده و تقلیدی نیست. حکمت عامل تحول انسان نیست بلکه خود عامل تعین و تکون نفس و کمال اول است. حکمت سازو کار شدن انسان است. ملاصدرا از میان ملزومات تحقق شرایط اعطای حکمت، تخلق به اخلاقیات شرعی و همنشینی با قرآن را از بقیه ملزومات مهمتر می داند. وی حکمت حقیقی را معرفتی اعطایی و خاص به الله تعالی و صفات و افعالش می داند به گونه ای که این معرفت به ایمان حقیقی فرد منتج گردد. صاحب معرفت حکمی و ایمان حقیق، شناختش از توحید خداوند، معاد و مشتقات آن و حقیقت قرآن بسیار متفاوت از دیگران است. بزرگان حکمت و خیر کثیر غیر از خداوند و انبیاء الهی از نظر ملاصدرا همگی اهل الله، اهل شهود و اهل طربق انبیاء الهی هستند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


قران کریم
نهج البلاغه
داودی، علیمراد، عقل در حکمت مشاء، تهران، حکمت، 1389.
صدرالدین شیرازی ، محمدابن ابراهیم، کسر اصنام الجاهلیه، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا ، 1381.
همو، الحکمه المتعالیه فی اسفار العقلیه الاربعه، بیروت، دار الاحیاء التراثی 1981.
همو، الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا، 1380.
همو، الحاشیه علی الهیات الشفاء، قم، نشر بیدار، بی تا.
همو، رساله فی الحدوث، ، تصحیح سید حسین موسویان، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا، 1378.
8همو، تفسیر القران الکریم، قم، نشر بیدار، 1366.
همو، تفسیر القرآن الکریم(منبع الکترونیکی)، تصحیح محسن بیدار فر، قم، موسسه تحقیقات و نشر معارف اهل بیت، 1331.
همو، شرح اصول کافی، تصحیح محمد خواجوی، تهران، نشر موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1383.
همو، اسرار الایات و انوار البینات، تصحیح محمد خواجوی، تهران، انجمن حکمت و فلسفه اسلامی، 1360.
همو، مفاتیح الغیب، تهران، انجمن اسلامی حکمت و فلسفه ایران، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1363.
همو، مفاتیح الغیب، تصحیح و مقدمه نجفقلی حبیبی، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا، 1386.
همو، کتاب المشاعر ، عمادالدوله، امامقلی بن محمد علی، تهران، نشر طهوری، چاپ دوم، 1363.
همو، المظاهر الالهیه، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا، 1378.
همو، الشواهد الربوبیه فی المناهج السلوکیه، تحقیق و مقدمه مصطفی محقق داماد، ویراستار مقصود محمدی، تهران، بنیاد حکمت صدرا، 1382.
همو، المبدأ والمعاد، تهران، انجمن حکمت و فلسفه ایران ، 1354.
همو، رساله سه اصل، تصحیح و تحقیق دکتر سید حسین نصر، تهران، نشر بنیاد حکمت اسلامی صدرا، 1381.
همو، شرح الهدایه الاثیریه، بیروت، موسسه التاریخ العربی، 1422.
همو، التفسیر الکبیر، تصحیح سید عبدالله فاطمی، قم، مطبعه الحکمه، 1393.
قیصری، داود، شرح فصوص الحکم، ‏تصحیح سید جلال الدین آشتیانى، تهران، شرکت انتشارات علمى و فرهنگى، 1375.
مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى، بحار الأنوار، ‏تصحیح جمعى از محققان، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، 1403.
مفید، محمد بن محمد، الأمالی، مصحح حسین استاد ولى وعلی اکبر غفارى، قم، کنگره شیخ مفید، 1413.
مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، قم، نشر صدرا، چاپ هشتم، 1377.
مولانا، جلال الدین محمد بن محمد، مثنوی معنوی، تهران، توس، 1375.
کاوه، محمد«حکمت قرآنی و فلسفه ارسطویی»قبسات، پاییز 1398، شماره 93، صص127-159.
گلشنی، مهدی«از دانش تا حکمت، یک نگرش اسلامی» سیاست متعالیه، بهار 1397، شماره 20، صص1-18.
علیخانی، علی اکبر«حکمت و حکمت سیاسی در قرآن و حدیث»سیاست متعالیه، بهار1398، شماره 24، صص8-34
نجاتی، محمد، محمودی، محسن، سالاری، یاسر«فاعل شناسایی و نفس در تفکر کانت و ملاصدرا؛ لوازم و پیامدها» شناخت، شماره 80، بهار و تابستان 1398.