تجربه در خدمت معرفت: رویکرد جامع قرآن به محدودیت‌های پوزیتیویسم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی اصیل (Original Article)

نویسندگان

1 استادیار گروه الهیات و معارف اسلامی دانشگاه فرهنگیان مازندران

2 مدرس مدعو دانشگاه شمال و دانشگاه فرهنگیان مازندران

10.22080/jepr.2025.29655.1286

چکیده

برای کسب معرفت، روش‌های متعددی مانند حس و تجربه، عقل و شهود، وجدان و وحی وجود دارد که بشر در طول تاریخ از آن بهره‌مند شده است. در قرن بیستم، پوزیتیویست‌های منطقی معرفت را به انحصار حس و تجربه محدود نموده و همچون «دکارت»، در پی وحدت و یکپارچه‌سازی علوم بودند. در مقابل، قرآن کریم با بهره‌گیری از تمامی روش‌های موجود، کوشیده است آگاهی بشری را به شکلی جامع و همه‌جانبه ارتقا دهد. قرآن نه تنها از حس و تجربه برای شناخت جهان طبیعی بهره می‌گیرد، بلکه از آن‌ها برای دست‌یابی به حقایق ماوراء طبیعی نیز استفاده می‌کند. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی، به بررسی تطبیقی نقش و جایگاه تجربه در معرفت‌شناسی قرآن کریم و پوزیتیویسم منطقی می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که انحصار معرفت در روش تجربه، هرچند در فهم مسائل طبیعی و علمی بسیار مؤثر است، اما باعث محدودیت در درک مسائل مابعدالطبیعه و اخلاق می‌شود و زمینه را برای تعطیلی این حوزه‌ها فراهم می‌آورد. در مقابل، قرآن با رویکردی فراگیر و تلفیقی، تجربه را در کنار سایر روش‌های معرفتی به کار می‌گیرد و از آن در تمامی علوم، اعم از طبیعی و ماوراء طبیعی بهره می‌برد. بر این اساس، روش تجربی نمی‌تواند به عنوان روش منحصر به فرد معرفت قلمداد شود، بلکه در کنار سایر روش‌ها، نقشی مکمل و تعیین‌کننده دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار