نقش آخرت‌باوری در معنابخشی زندگی از دیدگاه علامه طباطبایی و چارلز تیلور

نوع مقاله : مقاله پژوهشی اصیل (Original Article)

نویسندگان

1 هیات علمی گروه معارف، دانشگاه آزاد اسلامی ،واحد اهواز

2 استاد فلسفه، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

10.22080/jepr.2026.30685.1312

چکیده

پرسش از معنای زندگی از بنیادی‌ترین مسائل فلسفه‌ی دین است و باور به آخرت در تبیین آن نقشی محوری دارد. هدف این پژوهش، تبیین و مقایسه‌ی نقش باور به آخرت در معنابخشی و جهت‌دهی به زندگی از منظر علامه طباطبایی و چارلز تیلور است. سؤال اصلی مقاله آن است که: باور به جهان آخرت چگونه در اندیشه‌ی این دو متفکر، زندگی انسان را واجد معنا و جهت می‌سازد؟ این پژوهش با روش تحلیل تطبیقی و توصیفی ـ تفسیری انجام گرفته است. منابع اصلی پژوهش شامل آثار علامه طباطبایی، به‌ویژه تفسیر المیزان و نوشته‌های فلسفی ایشان، و نیز آثار چارلز تیلور به‌ویژه عصر سکولار و منابع خود است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که در منظومه‌ی فکری علامه طباطبایی، آخرت‌باوری بر مبنای هستی‌شناسی وجودی و پیوند انسان با مبدأ متعالی تفسیر می‌شود و اساس معنا، ارزش و جهت زندگی را در نسبت با کمال نهایی و لقای الهی توضیح می‌دهد. در مقابل، تیلور در چارچوب انسان‌شناسی فلسفی خود، آخرت‌باوری را نه صرفاً اعتقادی دینی بلکه نشانه‌ای از حفظ افق متعالی معنا در جهان سکولار می‌داند. در نتیجه، با وجود تفاوت‌های متافیزیکی و تاریخی، هر دو اندیشمند بر این باورند که ایمان به آخرت نقش بنیادینی در معناداری و جهت‌مندی زندگی انسان دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


الویری، حسین. (۱۳۹۲). معنای زندگی و دین. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
برگر، پیتر. (۱۳۷۸). سقف مقدس: عناصر نظریه جامعه‌شناختی دین، ترجمه‌ی احمد محمودی، تهران: انتشارات خوارزمی.
تیلور، چارلز. (۱۳۸۶). عصر سکولار، ترجمه‌ی علی اصغر سعیدی، تهران: انتشارات فرهنگ معاصر.
جوادی آملی، عبدالله. (۱۳۸۵). معاد در قرآن. قم: اسراء.
حسینی، سید مهدی. (۱۳۹۳). «تحلیل هستی‌شناختی معاد در اندیشة علامه طباطبایی». فصلنامه معارف اسلامی، ۲۵(۳)، ۶۵–۸۸.
رضایی، مهدی. (۱۳۹۷). مطالعات فلسفه اسلامی و معنای زندگی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (ملاصدرا). (۱۳۸۶). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة. قم: دارإحیاء التراث العربی.
طباطبایی، محمدحسین. (۱۳۷۴). المیزان فی تفسیر القرآن (ترجمه‌ی موسوی همدانی). تهران: جامعه‌ی مدرسین حوزه علمیه قم.
طباطبایی، سید محمدحسین. (۱۳۶۴). بدایة الحکمة. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
طباطبایی، محمدحسین. (۱۳۷۵). بدایة الحکمة و نهایة الحکمة. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
طباطبایی، محمدحسین. (۱۳۷۴). تفسیر المیزان. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
طباطبایی، محمدحسین. (۱۳۹۴). نقد و بررسی تطبیقی آراء علامه طباطبایی و چارلز تیلور در باب معنای زندگی. تهران: انتشارات حکمت.
فرانکل، ویکتور. (۱۳۸۸). انسان در جستجوی معنا، ترجمه: احمد آرام. تهران: نشر نی.
کازانوا، خوزه. (۱۳۸۵). عصر سکولار و جامعه مدرن، ترجمه‌ی مهدی محقق، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
گورسکی، پل. (۱۳۸۲). انقلاب انضباطی: کالوینیسم و ظهور دولت در اروپا، ترجمه‌ی ناصر فکوهی، تهران: انتشارات نگاه.
محمدی، علی. (۱۳۹۶). «معاد و کمال انسان در اندیشة علامه طباطبایی». فصلنامه پژوهش‌های قرآنی، ۱۸(۱)، ۹۱–۱۱۲.
مک‌اینتایر، آلن. (۱۳۸۶). پس از فضیلت: بررسی نظریه اخلاقی، ترجمه‌ی حسن امامی، تهران: انتشارات هرمس.
هاورواس، استنلی و جونز، لیندال. (۱۳۸۹). چرا روایت؟ مطالعاتی در الهیات روایتی، ترجمه‌ی محمدرضا شریفی، تهران: انتشارات سمت.
یزدان‌پناه، یدالله. (۱۳۹۰). حرکت جوهری و نتایج انسان‌شناختی آن. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
Berger, P. L. (1967). The Sacred Canopy: Elements of a Sociological Theory of Religion. Garden City, NY: Doubleday.
Casanova, J. (2006). Public Religions in the Modern World. University of Chicago Press.
Connolly, William E. (2011). A World of Becoming. Durham, NC: Duke University Press.
Gorski, P. S. (2003). The Disciplinary Revolution: Calvinism and the Rise of the State in Early Modern Europe. University of Chicago Press.
Hauerwas, S., & Jones, L. G. (1997). Why Narrative?: Readings in Narrative Theology. Wipf and Stock Publishers.
Legenhausen, Muhammad. (2010). Islam and Religious Pluralism. London: Al-Hoda.
MacIntyre, A. (2007). After Virtue: A Study in Moral Theory (3rd ed.). University of
Taylor, C. (2007). A Secular Age. Belknap Press of Harvard University Press.
Nasr, Seyyed Hossein. (2002). The Heart of Islam: Enduring Values for Humanity. New York: HarperCollins.
Hauerwas, S., & Jones, L. G. (1997). Why Narrative?: Readings in Narrative Theology. Wipf and Stock Publishers.
Berger, P. L. (1967). The Sacred Canopy: Elements of a Sociological Theory of Religion. Doubleday.
Casanova, J. (2006). Public Religions in the Modern World. University of Chicago Press.
Gorski, P. S. (2003). The Disciplinary Revolution: Calvinism and the Rise of the State in Early Modern Europe. University of Chicago Press.
Smith, James K. A. (2014). How (Not) to Be Secular: Reading Charles Taylor. Grand Rapids, MI:    Eerdmans.