1
دانشآموخته دکترای دینپژوهی دانشگاه ادیان و مذاهب، قم ، ایران
2
عضو هیأت علمی گروه ادیان ابراهیمی، دانشکده ادیان و عرفان، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
10.22080/jepr.2026.30816.1314
چکیده
نظریه «ادراکات اعتباری» از ارکان اصلی اندیشه علامه طباطبایی است، اما کارکرد مستقل آن در دینشناسی علامه کمتر بررسی شده است. مسئله پژوهش آن است که این اعتبارات چه نقشی در تبیین ساختار دین، احکام شرعی و رفتار دینی دارند. هدف مقاله بازشناسی ادراکات اعتباری بهعنوان مبنای روششناختی فهم دین و پیوند آن با مفاهیم محوری دین همچون وجوب و حرمت، تشریع، عدالت اجتماعی، زبان دینی و رفتار عبادی است. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر تحلیل اسنادی آثار علامه است. یافتهها نشان میدهد که از منظر علامه، ادراکات اعتباری مفاهیم قراردادی صرف نیستند، بلکه ابزارهایی غایتمند برای انتقال حقایق تکوینی به رفتار انسانیاند. شریعت، وجوبها و حرمتها، عدالت، عبادات و زبان دینی در بستر همین اعتبارات معنا یافته و تحقق مییابند. نتیجه پژوهش آن است که ادراکات اعتباری بنیان روششناختی دینشناسی علامه را تشکیل میدهند و تحلیل آن بدون ارائه فهم کامل از شریعت، اخلاق و عدالت اجتماعی امکانپذیر نیست. این نظریه ظرفیت ارائه چارچوبی منسجم برای تحلیل کارکرد دین در ساحت فردی و اجتماعی را داراست.
)