عقل‌گرایی ایمان‌محور؛ هندسه پیوند عقل و دین در اندیشه سینوی و رازی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی اصیل (Original Article)

نویسنده

استادیار گروه الهیات و معارف اسلامی، پیام نور کرمان

10.22080/jepr.2026.31522.1328

چکیده

نسبت عقل و دین در حیطه معرفت دینی یکی از مناقشات اصلی فیلسوفان دین است. جایگاه عقل در تعیین اعتبار نظام باورهای دینی در هندسه معرفت دینی و میزان اعتبار معرفتی عقل و نقل از زمینه‌های مهم مباحث دین‌شناسی محسوب می‌گردد. در این باره دیدگاه‌های متنوعی بیان شده است. تصویرسازی نسبت عقل و دین در منظومه معرفت دینی ابن‌سینا و فخر رازی، ‌مسأله این جستار است که برای پاسخ به آن به تحلیل معناشناختی و معرفت‌شناختی عقل و دین توجه شده است. این مطالعه به روش کتابخانه‌ای و از نوع بنیادی، تحلیلی و مسأله‌محور است. یافته‌های این پژوهش بیانگر آن است که ابن‌سینا در سنجش نسبت عقل و دین، عقل را مصباح دین و سنجه اعتبار معرفت دینی می‌داند. در هندسه معرفت دینی فخر رازی در دوره نخست حیاتش، عقل میزان دین است، اما فخر متأخر عقل را منبع معرفت‌شناسی دین دانسته و برای شریعت و مدعیات دینی اهمیت بیشتری قائل است. بوعلی و فخر عقل و نقل را سرچشمه‌ای معتبر در جهت تکوین معرفت انسان نسبت به دین می‌دانند. تفسیر و تحلیل آن دو با تکیه بر رویکرد عقلانی و در بستر تعالیم دینی است. تلاش آنها در معقول‌سازی دین، توجه به منزلتی است که عقل و کارکردهای آن دارد. عقل‌گرایی ایمان‌محور مهم‌ترین ویژگی هندسه معرفت دینی ابن‌سینا و رازی است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار