بررسی تطبیقی عدالت به‌مثابه اخلاق در جهان‌شناسی‌های ایرانی، کنفوسیوسی و اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی اصیل (Original Article)

نویسندگان

1 استاد، گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران

2 مدرس دانشگاه و پسادکتری گروه علوم سیاسی دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران

10.22080/jepr.2026.31851.1342

چکیده

در تأملات اخلاقی یکی از ابعاد حیات فردی و اجتماعی انسان، مباحث مرتبط با عدالت است که در مقاله حاضر در سه جهان‌شناسی ایرانی، کنفوسیوسی و اسلامی به‌بحث گذاشته شده است. نوشتار حاضر با اذعان به اینکه همواره چیستی و چگونگی استقرار عدالت از مهم‌ترین ارکان ادیان الهی و دغدغه زندگی بشری و همچنین مکاتب فکری- فلسفی است‌، سعی دارد به‌صورت تطبیقی به این پرسش اصلی بپردازد که در مقام مقایسه، مفهوم عدل در جهان‌شناسی شرق باستان و نسبت آن با تعالیم اسلامی با اخذ مقیاس از اندیشه ایرانی، کنفوسیوسی و اسلامی چیست؟ و اجرا و رعایت آن در اصول و مبانی اخلاقی با چه مؤلفه‌هایی صورت‌بندی می‌شود؟ لذا به روش توصیفی- تحلیلیِ موردی و بهره‌مندی از منابع کتابخانه‌ای با تکیه بر متون کلاسیک این سه بینش ‌پیشامدرن در نهایت چنین نتیجه‌گیری شد: عدل در اندیشه ایرانی در ارتباط منطقی با مفاهیمی چون اشه، اصل خویشکاری و شهریار صاحب فرّه ایزدی قرار دارد و قرار گرفتن در مسیر اشه[نظم حاکم بر هستی و قانون کیهانی] است. عدل در آموزه کنفوسیوسی با کفایت معیشت، آموزش و پرورش همگانی و شایسته‌گزینی و همچنین تقدم کمک به ناتوان‌ها سنجیده می‌شود. به‌طوری که در منظومه جهان‌شناسی کنفوسیوسی، اصل مهرورزی و بشردوستی(جن) و تعادل بین پرهیزگاری(یی) و سودجویی(لی) قرائتی از عدالت را عرضه می‌دارد. این در حالی است که عدل در منظومه جهان‌بینی اسلامی، امری قدسی و به‌معنای قسط قرآنی بوده که علاوه بر اصالت و ارزش ذاتی، به سیاست و تدبیر عمومی نیز تعبیر می‌شود و می‌توان از آن عدالت اجتماعی را استنباط کرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار