تحلیل مفهوم اعتراض هنجاری در خوانش هیرونیمی از عواطف واکنشی استراوسون

نوع مقاله : مقاله پژوهشی اصیل (Original Article)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری فلسفه اخلاق دانشگاه ادیان

2 Current employer: The Imam Khomeini Education and Research

3 عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان، گروه فلسفه معاصر

10.22080/jepr.2026.32285.1350

چکیده

سرزنش یکی از بنیادی‌ترین مفاهیم در نظریه‌های معاصر مسئولیت اخلاقی است و تبیین ماهیت آن نقش تعیین‌کننده‌ای در فهم پاسخ‌گویی اخلاقی، روابط میان‌فردی و هنجارهای حاکم بر زندگی اخلاقی دارد. با وجود تأثیر گسترده نظریه عواطف واکنشی پیتر فردریک استراوسون بر فلسفه اخلاق معاصر، همچنان این پرسش محل مناقشه است که آیا سرزنش صرفاً باید به‌عنوان واکنشی عاطفی در چارچوب نگرش مشارکتی فهمیده شود یا آنکه دارای ساختاری هنجاری و عقلانی است که فراتر از تجربه هیجانی قرار می‌گیرد. ازاین‌رو، پژوهش حاضر با هدف بازخوانی انتقادی مفهوم سرزنش در سنت استراوسونی و تبیین ظرفیت‌های تفسیر پاملا هیرونیمی در بازسازی این مفهوم انجام شده است. پرسش اصلی پژوهش آن است که نظریه «اعتراض هنجاری» هیرونیمی چه نسبتی با نظریه عواطف واکنشی استراوسون دارد و آیا این نظریه را باید گسستی از سنت استراوسونی یا تعمیق و تکمیل آن تلقی کرد. پژوهش با روش تحلیلی ـ مفهومی و از طریق بازخوانی انتقادی متون اصلی، تحلیل مقایسه‌ای آرای استراوسون و هیرونیمی و بهره‌گیری از دیدگاه‌های ریچارد جی والاس، تامس اسکنلون، استیون داروال و مایکل مک‌کنا انجام شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که هیرونیمی، برخلاف ارائه تفسیری جایگزین، ساختار هنجاری و عقلانی نهفته در عواطف واکنشی استراوسون را آشکار می‌سازد و سرزنش را نه صرفاً واکنشی هیجانی، بلکه اعتراضی هنجاری به نگرش بی‌اعتنا و ناسازگار با احترام متقابل تفسیر می‌کند. همچنین، تمایز دقیق میان تقصیر، پاسخ‌گویی و سرزنش نشان می‌دهد که اعتراض هنجاری در بستر روابط میان‌فردی و مطالبه پاسخ‌گویی اخلاقی معنا می‌یابد. در نتیجه، نظریه اعتراض هنجاری نه‌تنها گسستی از سنت استراوسونی ایجاد نمی‌کند، بلکه با تبیین عقلانی و هنجاری ساختار عواطف واکنشی، این سنت را تعمیق، منسجم و از فروکاستن سرزنش به هیجان صرف مصون می‌سازد و چارچوبی تحلیلی برای فهم مسئولیت اخلاقی در اخلاق رابطه‌محور فراهم می‌آورد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات