دیدگاه الهیات شبانی در حل مسئله عاطفی شر با تأکید بر فینبرگ؛ سطح کارایی آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی اصیل (Original Article)

نویسندگان

1 فردیس، شهرک وحدت، بلوار شهیدان بخشی، کوچه فیروز آبادی، بلوک ۴۷، ساختمان آریا

2 دانشیار دانشگاه امام صادق پردیس خواهران

10.22080/jepr.2026.32291.1351

چکیده

مسئله شر همواره از چالش‌های بنیادین فلسفه دین بوده است، اما در دهه‌های اخیر، «مسئله عاطفی شر» به دلیل تمرکز بر تجربه زیسته و بحران‌های ایمانی و روانی رنج‌دیدگان، توجه ویژه‌ای را به خود معطوف کرده است. مواجهه مستقیم با رنج‌های گزاف، بیش از پرسش‌های نظری، قلب و ایمان انسان را دچار تلاطم کرده و رابطه مؤمنانه او با خداوند را متزلزل می‌سازد. ضرورت این پژوهش در واکاوی و ارزیابی راهکارهای عملی برای بازسازی این رابطه آسیب‌دیده نهفته است. هدف اصلی تحقیق حاضر، پاسخ به این پرسش است که آیا راهکار «الهیات شبانی» با تکیه بر تحلیل‌های انتقادی جان فینبرگ، پاسخی جامع برای احیای اعتماد قلبی رنج‌دیدگان محسوب می‌شود یا تنها در حد یک حمایت عاطفی-روانی باقی می‌ماند؟ روش این پژوهش، توصیفی-تحلیلی با رویکرد کتابخانه‌ای و تحلیل انتقادی است که طی آن، ضمن بررسی تفاوت‌های مسئله عاطفی و عقلانی شر، سازوکارهای تسلی‌بخشی الهیات شبانی ارزیابی و با مفاهیم مشابه در سنت اسلامی-شیعی مقایسه شده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اگرچه الهیات شبانی از طریق همدلی، حضور فعال و تسلی‌بخشی عاطفی، نقش مؤثری در کاهش تنش‌های روانی اولیه و وانهادگی رنج‌دیدگان دارد، اما به دلیل دوگانه‌سازی بیش از حد میان عقل و عواطف در اندیشه فینبرگ و وابستگی به حضور فیزیکی شبان در بحران‌های جمعی، با محدودیت‌های ساختاری مواجه است. در نتیجه، این رویکرد اگرچه در مقام تسکین موقت عواطف موفق عمل می‌کند، اما در مقام معنابخشی وجودی به رنج، نیازمند تکمیل با یک چارچوب عقلانی-متافیزیکی منسجم (همچون تبیین‌های حکیمانه در سنت اسلامی مانند صبر فعال، توکل، رضا و توسل) است؛ چرا که اقناع عقلانی و تسلی عاطفی در تجربه دینی، مؤلفه‌هایی مکمل و تفکیک‌ناپذیرند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار