Ontological Analysis of the Theory of Forms from the Perspective of Ṣadr al-Mutaʾallihīn, with Emphasis on the Considerations of Muḥammad-Taqī Miṣbāḥ Yazdī

Authors

1 Danesh Amukhte-ye Doktori-ye Daneshgah-e Shahid Madani-ye Azarbaijan – Tabriz

2 Ostad Tamam Daneshgah-e Shahid Madani Azerbaijan-Tabriz

3 Daneshyar Daneshgah-e Shahid Madani Azarbaijan - Tabriz

10.22080/jepr.2025.29763.1288

Abstract

The Platonic Theory of Forms has long been regarded as a fundamental pillar of classical philosophical ontology. Within the Islamic intellectual tradition, this theory has undergone various reinterpretations, among which the most prominent is its reformulation in Mulla Sadra’s Transcendent Philosophy. Drawing on key principles such as the primacy of existence, the gradation of being, and substantial motion, Sadra defines Forms not as mental constructs or imaginary images, but as rational and independent beings. These entities function as the origin of the natural world in the arc of descent and as its ultimate perfection in the arc of ascent.
This ontological understanding of Forms marks a fundamental departure from their conceptual and logical interpretation within the Peripatetic tradition. In contrast, Ayatollah Mesbah Yazdi, adhering to Peripatetic principles and logic, critiques Sadra’s view across multiple axes—including the relationship between Forms and natural universals, their role in divine knowledge, their scope regarding ethical and immoral concepts, and ambiguity in their essence. Each critique, grounded in specific philosophical frameworks, challenges the intellectual or external realization of the Forms.
Employing a descriptive-analytical method, this study explores Sadra’s responses to these critiques. The analysis shows that by redefining Forms as existential realities rather than mental abstractions, Transcendent Philosophy not only maintains theoretical coherence but effectively addresses many of Mesbah Yazdi’s objections. Ultimately, the study concludes that the Sadrian theory of Forms, backed by robust metaphysical foundations, is intellectually defensible and provides new avenues for dialogue within Islamic philosophy.

Keywords

Main Subjects

References

ابن سینا، حسین بن عبدالله (1376). الهیات من کتاب الشفاء. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
ارسطو (بی تا). مابعد الطبیعه. ترجمه محمد حسن لطفی بی جا: بی نا.
افلاطون (بی تا)، مجموعه آثار افلاطون(4جلدی). ترجمه محمدحسن لطفی. تهران: خوارزمی. 
اکبریان، رضا. وهمکاران. (1386). بررسی و تحلیل نظریه مُثُل و جایگاه آن از دیدگاه افلاطون و ملاصدرا، نامه فلسفی، 59 (1)، 103-124.
بورمان، کارل (1375). افلاطون. ترجمه: محمد حسن لطفی. تهران: طرح نو.
جوادی آملی، عبدالله (1386). رحیق مختوم (ج6). قم: انتشارات موسسه اسراء.
جوادی آملی، عبدالله (1387). فلسفه صدرا (ج2). قم: انتشارات موسسه اسراء.
دیرباز، عسگر و همکاران. (1394). بازخوانی هستی شناسی و معرفت شناسی دیدگاه مُثُل، مجله جستارهایی در فلسفه و کلام، 47(95)، 103-134.
صلواتی، عبدالله. (1393). وحدت و کثرت نوعی انسان. مجله تاریخ فلسفه، 4(4)، 143-169.
عبودیت، عبدالرسول (1392). خطوط کلی حکمت متعالیه. تهران: انتشارات سمت.
قربانی، قدرت الله. (1393). ابعاد ابتکاری نظریة مثل در فلسفه ملاصدرا، آموزه های فلسفه اسلامی، 15 (2)، 119-142.
کاپلستون، فردریک (1388). تاریخ فلسفه (9جلدی). ترجمه امیرجلال الدین اعلم. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
مصباح یزدی، محمد تقی (1383)، به سوی تو. قم: انتشارات موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره). 
 (1399). شرح الهیات شفاء (ج3). قم: انتشارات موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره).  
 (1388). آموزش فلسفه (ج1). قم: انتشارات مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
 (1393). تعلیقهٌ علی نهایة الحکمة. قم: انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
 (1395). شرح الأسفار الأربعة (ج1و3). قم: انتشارات مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
مصلح، جواد (1391). ترجمه و تفسیر الشواهد الربوبیة، تهران: انتشارات سروش.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم (1380). الحکمه المتعالیه فی الاسفار الاربعه (ج2). تهران: بنیاد حکمت اسلامی. (1363). المشاعر. تهران: کتابخانه طهوری.
 (1381). الحکمه المتعالیه فی الاسفار الاربعه (ج6). تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
 (1383). الحکمه المتعالیه فی الاسفار الاربعه (ج1و3). تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
 (1392). الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة. قم: مؤسسة بوستان کتاب.
 (1392). تعلیقه بر حکمة الاشراق (4جلدی). تهران: بنیاد حکمت اسلامی.
میری م.؛ علمی م. (1374). فهرست موضوعی الحکمۀ المتعالیۀ فی الاسفار الاربعۀ تهران: انتشارات حکمت.

Files

Share

How to cite

Statistics