An Evaluation of Allameh Majlesi’s Epistemological and Methodological Critiques of Islamic Philosophy: An Examination of Four Fundamental Axes

Authors

Assistant Professor, Department of Islamic Studies, University of Tabriz, Faculty of Theology and Islamic Sciences, Tabriz, Iran

10.22080/jepr.2026.30942.1317

Abstract

This study aims to provide a critical analysis of Allameh Mohammad Baqer Majlesi’s views on Islamic philosophy. The research data consist of primary sources such as Bihār al-Anwār, the treatises of Allameh Majlesi, and the philosophical texts of Muslim philosophers, including the works of Ibn Sīnā (Avicenna), Suhrawardī, and Mullā Ṣadrā, as well as secondary sources by contemporary scholars in Islamic philosophy, the history of science, and Shiʿi theology. Data collection was based on a systematic review of texts and the extraction of Majlesi’s critical axes, while data analysis was conducted through comparative analysis and critical reasoning.

The findings indicate that the main axes of Majlesi’s critique include the non-revelatory origins of philosophy, the claim of the independence of reason from revelation, the method of philosophical interpretation (taʾwīl), and the disagreements among philosophical schools. Comparative analysis shows that Islamic philosophers regarded reason not as opposed to revelation but as complementary to it, and employed philosophical interpretation within the framework of rational and textual principles in order to achieve a deeper understanding of religion. Examining Majlesi’s views within the social and intellectual context of the Safavid era also reveals his effort to safeguard the authority of revelation and to prevent deviations in religious understanding. This study demonstrates that although Allameh Majlesi’s critiques are not fully developed from the standpoint of philosophical methodology, they nevertheless play an important role in preserving the foundations of religious epistemology and in shaping the dialogue between reason and revelation within the Islamic tradition.

Keywords

Main Subjects

References

ابن‌سینا، حسین بن عبدالله، (1326ق)، تسع رسائل فی الحکمة و الطبیعیات، قاهره، دارالعرب.
ابن‌سینا، حسین بن عبدالله، (1379)، النجاة من الغرق فی بحر الضلالات تصحیح محمدتقی دانش‌پژوه، تهران، دانشگاه تهران.
ابن‌سینا، حسین بن عبدالله، (1400)، رسائل ابن‌سینا، قم، انتشارات بیدار.
ابن‌سینا، حسین بن عبدالله، (1404)، الشفاء، الطبیعیات: النفس، با مقدمه ابراهیم مدکور؛ تحقیق جورج قنواتی و سعید زائد، قم، مکتبة آیت‌الله العظمی المرعشی النجفی.
ابن‌سینا، حسین بن عبد الله، (1375)، الإشارات و التنبیهات، قم، نشر البلاغة.
آشتیانی، سید جلال‌الدین، (1378)، نقدی بر تهافت الفلاسفه غزالی، قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
اصفهانی، میرزا مهدی، (بی­تا)، ابواب الهدی فی بیان طریق الهدایة الإلهیة و مخالفته مع العلوم الیونانیة، مشهد، بی‌نا.
بادامچی، نفیسه و شجاعی، مالک، (1399)، ماهیت فلسفه سینوی به چهار روایت معاصر، مجله پژوهش‌های فلسفی دانشگاه تبریز، 33، زمستان، ص209-229.
بهشتی، احمد، (1386)، تجرید شرح نمط هفتم از کتاب الإشارات و التنبیهات، قم، بوستان کتاب.
پوشیان جویباری، عارفه و خادمی، عین‌الله (1396)، چیستی و کارکردهای عقل قدسی از منظر ابن‌سینا، پژوهش‌های فلسفی دانشگاه تبریز، ص61-89.
حسن‌پور، قاسم، (1401)، خوانشی نو از فلسفه فارابی؛ گسست بنیادین معرفتی از سنت یونانی، تهران، انتشارات نقد فرهنگ.
حسن‌پور، قاسم، (1391)، فارابی و تأسیس فلسفه اسلامی، تهران، بنیاد حکمت اسلامی.
حسن‌زاده آملی، حسن، (1417ق)، النفس من کتاب الشفاء، قم، مرکز الإعلام الإسلامی.
درگاه‌زاده، محمد و مهدوی، محمد، (1401)، نقش قوه خیال در تبیین وحی از دیدگاه ابن‌سینا و ملاصدرا، فصلنامه پژوهش‌های فلسفی دانشگاه تبریز، 38، بهار.
شبیری زنجانی، سید موسی، (بی­تا)، جرعه‌ای از دریا، قم، مؤسسه کتاب شناسی شیعه.
صدرالمتألهین شیرازی، محمد، (بی‌تا)، الأسفار الأربعة (ج۹)، قم، مکتبة النور.
طباطبایی، سید محمدحسین، (1385)، شیعه در اسلام، قم، اسلامیه.
طباطبایی، سید محمدحسین، (1390)، اصول فلسفه و روش رئالیسم (پاورقی و مقدمه: مرتضی مطهری)، تهران، نشر صدرا.
عبودیت، علی، (1382)، فلسفه اسلامی و تأثیرپذیری از فرهنگ اسلامی، فصلنامه معرفت فلسفی، شماره 1، ص27-42.
عظیمی، محمد، (1396)، جایگاه عقل در روش‌شناسی کلامی علامه مجلسی، فصلنامه تحقیقات کلامی، شماره19، ص 25-42.
عظیمی، محمد، (1400)، راز پنهان؛ روش‌شناسی کلامی علامه مجلسی، قم، نشر ادیان.
عظیمی، محمد، (1400)، رویکردشناسی علامه مجلسی در قبال معارف بشری: فلسفه، عرفان و اصول فقه، فصلنامه دین‌پژوهی و کارآمدی، شماره 1، ص107-120.
عظیمی، محمد، و محمد غفوری‌نژاد، (1395)، نظریه تأویل ظواهر دینی نزد محمدباقر مجلسی، فصلنامه شیعه‌پژوهی، شماره6، ص27-42.
غزالی، ابوحامد، (بی­تا)، تهافت الفلاسفة، بی‌جا، شمس تبریزی.
فارابی، محمد بن محمد، (1405ق)، الجمع بین رأیی الحکیمین، تهران، مکتبة الزهراء.
کردفیروزجانی، یار‌علی ، (1386)، نوآوری‌های فلسفه اسلامی: در قلمرو مابعدالطبیعه به روایت ابن‌سینا، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
کندی، یعقوب بن اسحاق، (1369ق)، رسائل الفلسفیة (تحقیق محمد عبدالهادی ابوریده)، قاهره، دارالفکر العربی.
مجلسی، محمدباقر، (1403ق)، بحارالأنوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
مجلسی، محمدباقر، (1311ق)، رساله أجوبة ملا محمد باقر به ملا خلیل، تهران، انتشارات فطرت.
مجلسی، محمدباقر، (1390)، اعتقادات علامه مجلسی، اصفهان، مرکز تحقیقات رایانه‌ای قائمیه.
مجلسی، محمدباقر، (1404ق)، مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول (چاپ دوم)، تهران، بی‌نا.
محمودکلایه، زهرا و سعیدی‌مهر، محمد، (1390)، تبیین عقلانی وحی از نظر ابن‌سینا، دو فصلنامه حکمت سینوی (مشکوة النور)، شماره 17.
مطهری، مرتضی، (1390)، پاورقی‌ها و مقدمه‌ها، در: طباطبایی، سیدمحمدحسین، اصول فلسفه و روش رئالیسم، تهران، نشر صدرا.

Files

Share

How to cite

Statistics