بررسی و تبیین هویت دینی فلسفه اشراق سهروردی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی اصیل (Original Article)

نویسندگان

1 خ انقلاب، بین خ وصال و قدس، ک اسکو، پ 15، ط 4، پژوهشگاه فرهنگ و معارف اسلامی، گروه فلسفه و کلام اسلامی، حسام الدین مومنی شهرکی

2 کارشناسی ارشد فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه قم

10.22080/jepr.2026.30441.1305

چکیده

معارف دین اسلام در ایجاد و تکامل برخی از علوم اسلامی مانند تفسیر و کلام نقشی اساسی و مستقیم داشته؛ اما وجود این نقش در علومی همچون فلسفه اسلامی محل درنگ و معرکه آراء است که آیا فلسفه اسلامی دارای هویت دینی و نوآوری است یا صرفاً تقلید و حاشیه‌نویسی فلسفه‌های یونانی است؟ سهروردی از مهم‌ترین فلاسفه صاحب مکتب در جریان فلسفه اسلامی است که از معارف دین اسلام به ویژه قرآن کریم به صورت گسترده در آثار فلسفی خویش بهره برده است. پژوهش حاضر به دنبال پاسخ به این مسئله است که آیا عقل فلسفی سهروردی علاوه بر فلسفه‌های یونانی از دین اسلام نیز استفاده نموده و حکمت اشراق متمایز از فلسفه‌های یونانی است و دارای هویت دینی نیز هست یا خیر؟ یافته‌های تحقیق نشان داد که حکمت اشراق دارای هویت دینی بوده و از فلسفه‌های یونانی عبور کرده است. نقش دین اسلام در زایش‌های فلسفی از منظر سهروردی عبارتند از: وارد نمودن اصطلاحات دینی به فلسفه اشراق؛ ارائه استشهاد و تأییدیه دینی بر روش برهانی؛ استفاده از روش نقلی در فلسفه اشراق؛ مسئله‌سازی دین اسلام برای عقل فلسفی سهروردی؛ ارائه تفسیر دینی از فلسفه‌های کهن توسط عقل فلسفی سهروردی؛ و نظریه‌پردازیِ متأثر از معارف دینی در فلسفه اشراق. حکمت اشراق دارای یک الگوی عقلی-دینی است که محور این الگو عبارت از «تکامل عقل فلسفی در سایه گفتگو با دین» است. الگو دارای هفت مؤلفه استفاده از منبع معرفتی دین (مؤلفه زمینه‌ای)؛ باروری زبان فلسفه اسلامی؛ اخذ رویکرد دینی؛ بکارگیری روش نقلی در تأیید روش عقلی؛ مسئله‌سازی دین؛ ارائه تفسیر فلسفی-دینی؛ و نظریه‌پردازیِ فلسفی-دینی است. همچنین هویت دینی داشتن حکمت اشراق باعث نمی‌شود که یک فلسفه التقاطی یا کلام اسلامی باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار